Η αυτονομία αποτελεί βασικό στοιχείο της ποιότητας ζωής κάθε ανθρώπου και συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ικανότητας, συμμετοχής, ακόμα και με τη θετική εικόνα του εαυτού. Στους ενήλικες με νοητική αναπηρία, η καθημερινή συμμετοχή σε δραστηριότητες μέσα στο σπίτι —όπως η προετοιμασία ενός απλού γεύματος, η τακτοποίηση προσωπικών αντικειμένων ή η συμμετοχή στις δουλειές του σπιτιού, συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη λειτουργικών δεξιοτήτων και αυτοπεποίθησης.          Η ειδικότητα της Εργοθεραπείας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή του ατόμου σε ουσιαστικές καθημερινές δραστηριότητες, καθώς μέσα από αυτές ενισχύεται η λειτουργικότητα και η ανεξαρτησία.                                                                                    Συχνά, οι γονείς και οι φροντιστές, από φόβο ή ανάγκη προστασίας, αναλαμβάνουν οι ίδιοι πολλές καθημερινές δραστηριότητες για το άτομο με νοητική αναπηρία. Αν και αυτή η στάση πηγάζει από φροντίδα και αγάπη, η υπερπροστασία μπορεί να περιορίσει τις ευκαιρίες εξάσκησης δεξιοτήτων και λήψης πρωτοβουλιών. Έρευνες δείχνουν ότι όταν τα άτομα με νοητική αναπηρία έχουν ευκαιρίες να συμμετέχουν ενεργά στην καθημερινότητά τους, ενισχύονται η κοινωνική συμμετοχή, η αυτοδιάθεση και η ανεξάρτητη διαβίωση, ενώ η συνεχής υπερβοήθεια συνδέεται με αυξημένη εξάρτηση και μειωμένη αυτοπεποίθηση.

Ο ρόλος του εργοθεραπευτή είναι να υποστηρίξει τόσο το άτομο όσο και την οικογένεια στη σταδιακή ανάπτυξη της αυτονομίας μέσα από ρεαλιστικούς στόχους και καθημερινές ευκαιρίες συμμετοχής. Μικρά βήματα, όπως η παροχή επιλογών, η οργάνωση μιας σταθερής ρουτίνας και η ενίσχυση της προσπάθειας αντί της “τέλειας” εκτέλεσης, μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά τον ενήλικα να αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία και ενεργό ρόλο στην καθημερινή του ζωή.

Η αυτονομία δεν σημαίνει ότι το άτομο πρέπει να κάνει τα πάντα μόνο του, σημαίνει να έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει, να επιλέγει, να αισθάνεται ικανό και να μπορεί να βοηθάει στις καθημερινές ανάγκες του της οικογένειας, έστω και με τον δικό του τρόπο και περιορισμό.

Στο ΠΕΚ/ΑμεΑ, βασικός σκοπός της εργοθεραπευτικής πρακτικής είναι η βελτίωση της αυτονομίας των ωφελουμένων στη καθημερινότητά τους, κάτι που επιτυγχάνεται μέσα από ατομικές συνεδρίες και ομαδικές δραστηριότητες.

Ωστόσο, κομβικής σημασίας είναι και η επικοινωνία με το οικογενειακό περιβάλλον κατά τη θεραπευτική διαδικασία, καθώς η κοινή στάση των δύο πλευρών συμβάλλει καθοριστικά στην επίτευξη των στόχων.

Το άρθρο επιμελήθηκε ο κος Δημήτρης Ζορμπάς, Εργοθεραπευτής, μέλος της διεπιστημονικής ομάδας του ΠΕΚ/ΑμεΑ.

Βιβλιογραφία

• American Occupational Therapy Association. (2020). Occupational therapy practice framework: Domain and process (4th ed.). American Journal of Occupational Therapy, 74(Suppl. 2), 7412410010.
• Frielink, N., Schuengel, C., & Embregts, P. J. C. M. (2018). Autonomy support, need satisfaction, and motivation for support among adults with intellectual disabilities: Testing self-determination theory. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 123(1), 33–49.
• Παπαδημητρίου, Α., & Σαλμόντ, Ε. (2016). Η αυτονομία των ατόμων με νοητική υστέρηση. Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης, 2016, 1149–1158.