Συμπερίληψη και Δικαιώματα Ενηλίκων με Νοητική Αναπηρία

Η 3η Δεκεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία και λειτουργεί ως υπενθύμιση των διεθνών δεσμεύσεων για την ισότιμη συμμετοχή τους στην κοινωνία.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία η Ελλάδα έχει επικυρώσει, αποτελεί το ισχυρότερο διεθνές θεμέλιο για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ατόμων με νοητική αναπηρία. Το πλαίσιο αυτό μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το ιατρικό μοντέλο, που επικεντρωνόταν στη «βλάβη» και στην ανάγκη θεραπείας, προς το κοινωνικό μοντέλο, το οποίο αναγνωρίζει ότι η αναπηρία προκύπτει κυρίως από τα εμπόδια που θέτει η κοινωνία. Για τους ενήλικες με νοητική αναπηρία, η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει το δικαίωμα στην προσωπική αυτονομία, στη συμμετοχή στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή, στη συμπερίληψη στην εργασία, στην εκπαίδευση ενηλίκων, καθώς και στην πρόσβαση σε υπηρεσίες που εξασφαλίζουν αξιοπρεπή και ασφαλή διαβίωση. Παράλληλα, δίνει έμφαση στην ανάγκη οι ίδιοι οι άνθρωποι με νοητική αναπηρία να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους, μέσα από διαδικασίες υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων.

Η έννοια της συμπερίληψης αποκτά ιδιαίτερη σημασία, αφού πρόκειται για μια διαδικασία που αναγνωρίζει τις ικανότητες, τις επιθυμίες και τις ανάγκες του ατόμου, και ταυτόχρονα το στηρίζει ώστε να διεκδικήσει την αυτονομία του στον μέγιστο δυνατό βαθμό.

Τα κράτη έχουν θεσπίσει σημαντικά μέτρα για την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία, όπως ίσες υπηρεσίες υγείας, ενταξιακή εκπαίδευση με κατάλληλο προσωπικό και τεχνολογικά βοηθήματα, υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης, αναγνώριση του δικαιώματος στη σεξουαλικότητα, συμμετοχή σε αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, καθώς και νομοθετική προστασία στην εργασία· ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες, όπως μαθησιακά εμπόδια, κοινωνικό στίγμα, έλλειψη ενημέρωσης για θέματα σεξουαλικότητας, περιορισμένη προσβασιμότητα σε υποδομές και δημόσιες υπηρεσίες, αλλά και υψηλή ανεργία λόγω μειωμένων ευκαιριών και άγνοιας εργοδοτών

Παρά τις προκλήσεις, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι η συμπερίληψη δεν είναι μια θεωρητική έννοια, αλλά μια στάση ζωής που υλοποιείται μέσα από απλές, καθημερινές πράξεις: από τον σεβασμό στην αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου, από τη συμμετοχή του σε αποφάσεις που αφορούν τον ίδιο, από τις συμπεριφορές της κοινότητας που αποδέχεται και στηρίζει τη διαφορετικότητα, από τις πολιτικές που διασφαλίζουν προσβασιμότητα και ισότητα. Η ευθύνη για τη διαμόρφωση μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας δεν ανήκει μόνο στις οικογένειες· ανήκει στην πολιτεία, στους οργανισμούς, στους επαγγελματίες και σε κάθε πολίτη.

Ας κάνουμε την Παγκόσμια Ημέρα Αναπηρίας αφορμή για συνεχή δέσμευση:

να ακούμε, να σεβόμαστε, να προσαρμόζουμε — και κυρίως να ενεργούμε.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Βασιλόπουλος, Χ. (2017). Αναπηρία και Κοινωνική Ένταξη: Θεωρία και Πολιτικές. Αθήνα: Τόπος.
Ζώνιου-Σιδέρη, Α. (2011). Συμπερίληψη και Εκπαίδευση: Από την Πολιτική στη Δράση. Αθήνα: Πεδίο.
Κυπριωτάκης, Γ. (2015). Νοητική Αναπηρία και Υποστηριζόμενη Λήψη Απόφασης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Μουζάκη, Α. (2020). Δικαιώματα Ατόμων με Αναπηρία και Κοινωνική Πολιτική στην Ελλάδα. Θεσσαλονίκη: Ζήτη.
Παπαδάτος, Γ. (2019). Υποστηριζόμενη και Ανεξάρτητη Διαβίωση στην Πράξη. Αθήνα: Εκδόσεις Σάκκουλα.
ΕΣΑμεΑ (2022). Ετήσια Έκθεση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία στην Ελλάδα. Αθήνα.

Διαδικτυακές πηγές

Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (2006) Σύμβαση του Ο.Η.Ε για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και Προαιρετικό Πρωτόκολλο. Νέα Υόρκη: Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών.

Κουναλάκη, Σ., Σιμώνη, Α. & Στραβοδήμου, Χ. (2021) Η προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με νοητική υστέρηση και αυτισμό κατά την πανδημία του COVID-19 και ο ρόλος του κοινωνικού λειτουργού. Αδημοσίευτη πτυχιακή εργασία, Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας.

Το άρθρο επιμελήθηκε η κα Στυλιανή Κουναλάκη, Κοινωνική Λειτουργός,

μέλος της διεπιστημονικής ομάδας του ΠΕΚ/ΑμεΑ.